Süper Bono Nedir?

Bono Nedir?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) faizleri %14’te sabit tutmasıyla birlikte gündemde yer alan en büyük tartışmalardan biri ise süper bonoların çıkartılıp çıkartılmayacağı oldu. “Süper bono nedir? Ne amaçla kullanılır?” Sorularına geçmeden önce bilmeyenler için isterseniz bono kavramını açıklayalım.

Kısaca bono, bir borçlanma aracıdır. Tıpkı tahvil gibi bonolar da devletler ya da kurumlar tarafından ihraç edilebilirler. Finansal enstrümanlarda vade kavramı en önemli özelliklerden birisi olduğu için bu borçlanma araçları iki ana başlığa ayrılmışlardır. Eğer bir borçlanma aracı vadesi 2-12 ay arasında ise bono, 12 aydan fazla ise tahvil olarak adlandırılır. Bu temel farkı açıkladıktan sonra süper bono kavramına dönelim.

Süper Bono Nedir?

Süper bono diye adlandırılan borçlanma aracı aslında teoride yine bonodur. İsminin başına süper gelmesindeki en büyük sebep, olması gerekenden daha yüksek faizli olmasından kaynaklanmaktadır. 1994 yılında Çiller Bonosu olarak da yazılıp çizilen süper bonoların faizi %400 olarak belirlenmişti. Yani bu şu demektir; siz bu bonodan 1000 TL’lik satın aldıysanız, vade sonunda sizin elinize 5000 TL para geçecek demektir. Oldukça yüksek bir meblağ… Peki 1994 yılında ne oldu?

Tansu Çiller’in 5 Nisan Kararlarını Açıklaması – TRT

Aşağıdaki grafik 1994 yılına ait Dolar/TL kurunu göstermektedir. Görüldüğü üzere, yıla 14538 liradan başlayan dolar kuru, 4 Nisan 1994 tarihinde 22662 lira seviyelerine tırmanmıştır. Yani bu 4 aylık süreçte TL, dolara karşı yaklaşık %56 değer kaybetmiştir.

1994 yılına ait Dolar/TL kur grafiği

Bu değer kaybı yetmezmiş gibi 5 Nisan kararlarının ardından kur 40000 TL seviyesine dayanmıştır. Yani yaklaşık 1-2 günde TL’nin dolara karşı %77 değer kaybetmesi demek! Peki neydi bu 5 Nisan kararları? O zamanki TCMB başkanı Yaman Törüner Milliyet gazetesindeki köşe yazısında bu kararları şu şekilde derlemiştir:

– “İhracatta Vergi İadesi” ve “İhracatta Navlun Primi” uygulamaları kaldırılarak; “katlı kur” uygulamaları sona erdirildi.
– Hükümetin bütçe dışına çıkacak harcama yapabilmesini sağlayan “fon sistemi”nin kaldırılmasına karar verildi ve mevcut 73 fondan 63’ü kaldırıldı.
– Piyasa ile Merkez Bankası döviz fiyatları arasında oluşan “kur makası” yok edildi.
– Sadece halkın bankalara yatırdığı mevduattan kanuni karşılık alınması yöntemi değiştirilerek; bankaların tüm pasiflerinden karşılık alınmaya başlandı. Çünkü, bankalar için tasarruf mevduatı dışında, başka mevduat çeşitleri ve borçlanma kaynakları oluşmuştu.
– Merkez Bankası, Toprak Mahsulleri Ofisi ve diğer devlet kurumlarına, kanunu gereğince para basarak fon sağlıyordu. Merkez Bankası Kanunu değiştirilerek; bu uygulamaya tamamen son verildi.
– Merkez Bankası her yıl bütçenin yüzde 15’i kadar hükümete avans verir ve bu avanslar pratikte geri ödenmezdi. Değiştirilen Merkez Bankası Kanunu ile avans miktarı kademeli olarak yüzde 3’e kadar düşürüldü ve Hazine aldığı avanslar karşılığında Merkez Bankası’na “devlet tahvili” verdi.
– Bankalardaki tüm mevduata “devlet garantisi” verildi.
– Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) bitirildi.
– Terörle mücadelede uluslararası literatürde örnek gösterilen başarılar elde edildi.
– Döviz rezervinin 3 milyar doları aşkın bölümü ipotek altındaydı ve Merkez Bankası’nın rezerv seviyesi sıfıra inmişti. Bu saçmalığı yok etmek amacıyla, ipotek gerektirmeyen “süper döviz hesapları” sistemi getirildi ve döviz rezervleri 2 yılda 18.5 milyar dolara kadar yükseldi. Cumhuriyet tarihinde en yüksek döviz rezervimiz 7.5 milyar dolar civarında gerçekleşebilmişti.
– 3 bankanın faaliyetlerine son verildi ve Merkez Bankası bünyesinde sadece müdürlük olan Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, Genel Müdürlük’e dönüştürüldü.
– Yabancı merkez bankaları, Merkez Bankamız’da Türk Lirası üzerinden hesap açmaya başladılar.
– İhracatı desteklemek amacıyla Eximbank kredilerine Munzam Karşılık desteği verildi.

5 Nisan 1994’te alınan bu kararların ardından dolar 32000 TL’ye sonraki gün ise 40000 TL’ye dayandı. Ardından, yaklaşık bir buçuk ay sonra 22 Nisan’da 29703 seviyelerine kadar geriledi. 29703 TL seviyelerinden sonra 35000’li seviyelere çıkmasının ardından Mayıs 1994’te %400 faizli süper bonolar piyasaya sürüldü. Buradaki amaç dövize olan talebi kesmek ve kısa dönemli kamu borçlarını ödeyebilmekti. Süper bonoların ihraç edilmesinin akabinde kurda beklenen düşüş gerçekleşmemiş olacak ki kur, Ağustos ayının ortalarına kadar 31000 seviyelerine kadar düşebilmiştir. Olaya bir de farklı bir bakış açısıyla bakacak olursak, bu hamlenin kurdaki daha fazla yükselişin önüne geçilmesini sağlayan bir hamle olduğu bile düşünülebilir. Neticede seneyi 38495 TL civarında kapatan Dolar/TL kuru 1995 yılında da sürekli yükselişine devam etmiştir. Dolar/TL kurunun sonraki yıllardaki grafiklerini aşağıdan inceleyebilirsiniz.

1995 yılına ait kur grafiği

1995 yılına ait Dolar/TL kur grafiği



1996 yılına ait kur grafiği

1996 yılına ait Dolar/TL kur grafiği



1997 yılına ait kur grafiği

1997 yılına ait Dolar/TL kur grafiği



1998 yılına ait kur grafiği

1998 yılına ait Dolar/TL kur grafiği



1999 yılına ait kur grafiği

1999 yılına ait Dolar/TL kur grafiği



2000 yılına ait kur grafiği

2000 yılına ait Dolar/TL kur grafiği



2001 yılına ait kur grafiği

2001 yılına ait Dolar/TL kur grafiği


Kaynaklar:
www.milliyet.com.tr/yazarlar/yaman-toruner/5-nisan-1994-kararlari-1863180
www.hurriyet.com.tr/ekonomi/1994-krizi-kisi-basina-1283-dolarimizi-goturdu-39012897
paracevirici.com/doviz-arsiv/merkez-bankasi/gecmis-tarihli-doviz/2001/amerikan-dolari
uzmanpara.milliyet.com.tr/haber-detay/gundem2/5-nisan-1994te-ne-olmustu/1000/590



Son Yazılar

  • Son 1 Yıl Değerine Göre En Ucuz BİST 30 Şirketleri

    Son 1 Yıl Değerine Göre En Ucuz BİST 30 Şirketleri

    Son 1 yılda BİST100 yükselişine ayak uyduramayan BİST30 şirketleri hangileri? BİST100’e göre rölatif getiri bakımından getiri sağlayamayan 10 BİST30 şirketi hangileridir? Ayrıca BİST30 şirketlerinin son 1 yılda dolara göre değişimleri ne durumda? Bütün bu sorulara bu yazımızda yanıt arayacağız.

  • CDS Nedir?

    CDS Nedir?

    Bir ülkenin risk primi olarak adlandırılan CDS nedir? Ne işe yarar? CDS’in Türkçesi nedir? CDS alınıp satılabilir bir şey midir? Bu sorulara olabildiğince detaylı yanıtlar bulmaya çalışacağız.

  • En Fazla Kazandıran Bist100 Hisseleri 2022

    En Fazla Kazandıran Bist100 Hisseleri 2022

    Türkiye’de işlem gören hisse senetlerini temsilen temel gösterge olan Bist100 endeksine dahil olan şirketlerin bireysel performansları incelenmiştir. 2022 yılında en fazla yükselen ve en fazla düşen 20 şirkete ilişkin tabloları incelemek için tıklayınız.

  • Büyük Fon Yöneticilerinin Ortak Hisse Portföyü

    Büyük Fon Yöneticilerinin Ortak Hisse Portföyü

    Bu yazımızda hisse senetlerine ağırlık veren TEFAS’ta listelenmiş 7 yatırım fonunun ellerinde bulundurdukları hisse senetlerini değerlendireceğiz. Ay başında yayınlanmış olan portföy dağılım raporlarından elde edilen tablolara göre fon yöneticilerinin ortak hisse portföyünü bir arada görmek açısından bu içeriğimizde topluyoruz. Bu içerik her ay portföy dağılım raporları yayınlandıkça güncellenecektir.

  • Devalüasyon Nedir? Türkiye’de Uygulanan Devalüasyonlar

    Devalüasyon Nedir? Türkiye’de Uygulanan Devalüasyonlar

    Kısaca devalüasyon, bir ülkenin kendi para biriminin değerini bilerek ve isteyerek düşürmesine denir. Peki bir ülke buna neden ihtiyaç duyar? Bir ülke neden bilerek ve isteyerek para biriminin diğer para birimlerine karşı değerinin düşmesine izin verir? Bunun en büyük sebebi o ülkenin döviz girdisine ihtiyaç duymasıdır. Eğer bir ülke ödemeler bilançosu açığı veriyorsa bu açıkları kapatmak için devalüasyon uygulamasına gidilebilir.

  • Son 1 Yılda En Fazla Kazandıran Bist100 Hisseleri

    Son 1 Yılda En Fazla Kazandıran Bist100 Hisseleri

    Son 1 yılda en fazla kazandıran BİST100 hisseleri hangileridir? TL, Dolar ve BİST100 endeks değerine göre rölatif getirileri ne kadardır? Tüm bu sorulara yanıtı incelemek için tıklayınız.

  • Aracı Kurum Hisse Önerileri

    Aracı Kurum Hisse Önerileri

    Aracı kurumların önerdikleri hisse senetlerini tek bir sayfada birleştirdik. 20 aracı kurumun yayınladıkları raporlara istinaden önerilen hisse senetlerini sizler için tek bir sayfada haftalık olarak topluyoruz. Önce kurum kurum hangi hisseler önerilmiş onlara bakacağız, sonrasında ise bütün önerileri birleştirdiğimizde hangi hisse senedini kaç yatırım şirketi önermiş sorusuna yanıt arayacağız. 20 aracı kurumun önerdiği onlarca detayları için tıklayınız.

  • BİST50 Hisselerinin Endeks Ağırlıkları

    BİST50 Hisselerinin Endeks Ağırlıkları

    Borsa İstanbul’da yer alan piyasa değeri ve işlem hacmi bakımından en büyük 50 şirketi temsil eden BİST50 endeksinde yer alan hisse senetlerinin endeksteki ağırlıkları ne kadar? Detaylı bilgiler yazımızda mevcuttur.


 1,092 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.